Dolen i brif wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru Fersiwn i'w argraffuE N G L I S H
Ychwanegu hwn at Fy AlbwmYchwanegu hwn
at Fy Albwm

Cliciwch i weld map mwy

Cafwyd hyd i'r rhain wrth chwilio'n ddiweddar:

Moriah
Chidlaw
Canolfan Madog
cyflogau
Cymanfa

Hafan > Lleoedd > Sir Licking, Ohio

Sir Licking, Ohio

Granville, Newark a'r Welsh Hills


Prynu tir

Ym 1801 prynodd Theophilus Rees a Thomas Phillips 2,000 o aceri o dir rhwng Granville a Newark ac yn ddiweddarach y flwyddyn honno anfonodd Theophilus Rees ei fab, John, yno i godi caban, clirio rhan o'r tir a hau gwenith. Erbyn 1802, roedd Rees a'i deulu yn barod i symud i fyw i'r "dogfen oWelsh Hills" a dechrau ffermio.

Ceir rhagor o wybodaeth am dogfen oTheophilus Rees a dogfen oThomas Phillips yn History of the Welsh settlements in Licking County gan Isaac Smucker.

Twf y gymuned Gymreig yn Sir Licking

"Lle da rhagorol ydyw i wasanaeth-ddynion a gweithwyr: cafodd rhai ag ydoedd yn methu cael digon o laeth, cloron, a bara haidd, yn Nghymru, eu gwala a'u gweddill yma o fara gwenith a ffrwythau eraill."
dogfen oY Teithiwr Americanaidd, t.22

Denwyd nifer o Gymry i'r ardal yn y blynyddoedd dilynol. Amcangyfrifir bod tua 15 i 20 o deuluoedd yn byw yn Sir Licking ym 1817 ac erbyn 1843 credir bod bron i 800 o Gymry yn y "Welsh Hills". Cofnodwyd enwau rhai o'r Cymry cyntaf a symudodd i'r "Welsh Hills" gan dogfen oIsaac Smucker (Saesneg) >>


Mae hefyd yn disgrifio'r dogfen o caledi a ddioddefodd yr arloeswyr Cymreig a dogfen oNodweddion ymfudwyr Cymreig Sir Licking (Saesneg) >>

"Y mae Newark yn dref ar gynydd mawr, ar lan y gamlas sy'n arwain o Lyn Erie i Afon Ohio. Y mae llawer o grefftwyr o Gymry yn trigianu yma, ac yn byw yn hynod o gysurus."
dogfen oYr American, t.24
Roedd digon o waith i'w gael i ymfudwyr. Yr adeg honno roedd tref Newark yn datblygu'n gyflym ac roedd galw am weithwyr i osod y rheilffordd rhwng Newark a Llyn Erie. Roedd modd gwneud bywoliaeth dda fel amaethwyr a chrefftwyr hefyd, fel y tystiodd Iorthryn Gwynedd pan ymwelodd â'r ardal ym 1851. dogfen oYn ei lyfr nodiadau, cofnododd yr wybodaeth a roddwyd iddo gan un tyddynwr, ger Newark, ynglŷn â'i stoc a'i gnydau. Rhestrir dogfen oprisiau gwenith, india corn, ceirch, menyn, caws a chaws da, tatws, cig moch, cig gwedder, cig eidion, ffowls a gwlân. Nododd hefyd dogfen ogyflog saer maen, saer coed, saer ceirt, gof, teiliwr, crydd, labrwr a morwyn yn Newark a faint fyddai cyflog blynyddol "dyn da" a bachgen 15 oed ar fferm. Ar ddiwedd y llyfr nodiadau ceir enwau dogfen o"Cyfeillion o'r Hên Wlad" yn Newark a Granville.

Capeli ac Eglwysi Cymreig Sir Licking

Ceir manylion am gapeli ac eglwysi Cymreig cynnar Sir Licking yn History of the Welsh settlements in Licking County gan Isaac Smucker:

dogfen oCapel Bedyddwyr, Welsh Hills (Saesneg) >>

dogfen oCapel Cymreig y Methodistiaid Calfinaidd yn Nyffryn Sharon (Saesneg) >>

dogfen oEglwys Gynulleidfaol Gymreig Trefgordd Harrison (Saesneg) >>

dogfen oCapel Cymreig y Methodistiaid Calfinaidd yn Granville (Saesneg) >>

dogfen oEglwys Gynulleidfaol Gymreig Granville (Saesneg) >>

dogfen oHanes Capel Cymreig y Methodistiaid Calfinaidd yn Newark (Saesneg) >>

dogfen oHanes Eglwys Gynulleidfaol Gymreig Newark (Saesneg) >>

Cofnodwyd ychydig o hanes capeli ac eglwysi Cymreig dogfen oNewark, dogfen oGranville a'r dogfen oWelsh Hills yn Hanes Cymry America hefyd.

Deunyddiau a ddigidwyd o gasgliad LlGC

dogfen oCMA 22312 - Llythyr dyddiedig 12 Mawrth 1866 gan William H Breese, Newark, at ei ewythr (Saesneg, rhan olaf yn Gymraeg)

dogfen oCMA 22313 - Llythyr dyddiedig 30 Mai 1867 gan William H Breese, Granville, at ei ewythr, Mr Owen Prys, Aberystwyth (Saesneg)

dogfen oCMA 4 (B) 22331 - Llythyr dyddiedig 4 Chwefror 1870 gan John M. Jones, Saron, Welsh Hills, Newark, at gyfaill

dogfen oGrŵp o lythyrau a anfonwyd at ymfudwyr o Gymru

dogfen oIsaac Smucker, History of the Welsh settlements in Licking County, Ohio: the characteristics of our Welsh pioneers--their church history with biographical sketches of our leading Welshmen (Newark, 1869)

Ceir disgrifiadau byr o Newark, Granville a'r Welsh Hills yn:

dogfen oEdward Jones, Y Teithiwr Americanaidd (Aberystwyth, 1837), t.22

dogfen oB. W. Chidlaw, Yr American (Llanfair, 1839), t.24

dogfen oR. D. Thomas, Hanes Cymry America (Utica, 1872), tt.117 - 119

dogfen oFlorence Jenkins Cope, 'The history of the Jackson, Ohio eisteddfod' (Thesis MA, Prifysgol Talaith Ohio, 1937)

Deunyddiau a ddigidwyd yn Ohio


Archifau a llawysgrifau
dogfen oLlyfr cofnodion Cymanfa Gynulleidfaol Gymreig Deheubarth Ohio, 1871-1975

Llyfryddiaeth gyffredinol

Isaac Smucker, 'Historical Sketch of the Welsh Hills, Licking County, O.', (mewn dwy ran) The Cambrian, Cyfrol I, Rhif 2 (Mawrth/Ebrill), tt. 46-53; Rhif 3 (Mai/Mehefin 1880), tt. 81-6.

William Harvey Jones, 'Welsh Settlements in Ohio', (mewn tair rhan) The Cambrian, Cyfrol XXVII, Rhif 8, tt. 344-50.

Y Parch. E. I. Jones, 'Congregationalism in Newark, Ohio', The Cambrian, Cyfrol XXIII, Rhif 12 (Rhagfyr 1903), tt. 495-98

Dolenni

Cymdeithas Gymreig Canolbarth Ohio

History of Licking County, O. Its Past and Present

Gweinyddu