• Hafan
• Llyfrgell Ddigidol
• The Cambrian
• Lleoedd
• Pobl
• Pigion
• Themâu
• Dysgu
• Evan ac Elizabeth Davis
• Fy Albwm
  Cliciwch ar yr eicon i gadw tudalen arbennig yn eich Albwm
• Projectau'r dyfodol

-- Dewiswch sir -- Allen Butler Cuyahoga Delaware Franklin Gallia Hamilton Jackson Licking Mahoning Meigs Perry Portage Trumbull Tuscawaras Van Wert Washington

Venedocia, Sir Van Wert, Ohio

Y tri theulu cyntaf

Ym mis Mai 1847 cychwynnodd tri theulu ar eu taith o Gymru i'r Unol Daleithiau. Hwyliodd William Bebb, o Riwgriafol, Darowen, Thomas Morris o Ddolygweiddil, Trefeglwys, ac R. Jervis o Lanbryn-mair a'u teuluoedd ar long yng nghwmni 60 o Gymry eraill a glanio'n ddiogel yn Efrog Newydd chwe wythnos a thri diwrnod yn ddiweddarach.

Aethant yn eu blaenau wedyn i Ohio a chyrraedd Paddy's Run ymhen pythefnos. Arhosodd y teuluoedd yno dros y gaeaf ond fe aeth William Bebb a'i gefnder o'r un enw, a oedd yn llywydroaethwr Ohio ar y pryd, ar daith drwy Siroedd Allen a Van Wert i chwilio am dir addas i'w brynu. Prynwyd tir yn Nhrefgordd York yn Sir Van Wert ac ym mis Ebrill 1848, symudodd y teuluoedd yno a dechrau codi cabanau pren, clirio'r coed a gwneud y tir yn hawdd i'w drin. Dyma gnewyllyn y sefydliad Cymreig a'r dref sy'n adnabyddus heddiw fel Venedocia.

Roedd bywyd yn anodd i'r arloeswyr hyn. Nid oedd llwybrau na ffyrdd yn yr ardal ac roedd y rheilffordd agosaf tua 100 milltir o'r sefydliad. Roedd dwy siop, swyddfa bost a melin tua 8 milltir i ffwrdd - lle mae Delphos heddiw - a dyna lle'r âi'r Cymry i brynu a gwerthu ond roedd yn rhaid iddynt deithio trwy goedwigoedd trwchus a thir corsog i gyrraedd y dref.

Anfonodd William a Margaret Bebb ddau lythyr adref ym 1850 yn disgrifio'u hamodau byw a'r gymdeithas Gymreig yn yr ardal.
Cliciwch yma i ddarllen llythyrau William a Margaret Bebb (Cymraeg; cyfieithiad Saesneg) >>

Datblygiad y gymuned Gymreig

Yn fuan iawn, daeth rhagor i ymgartrefu yn ardal Venedocia. Dyma rai o'r Cymry a symudodd yno:

Sir Drefaldwyn:	Thomas Bebb a'i deulu o Lanbryn-mair; John Brees o Lanwnog;
	Edward Jones, Carno; Robert Richards ac Abraham Jones, Darowen;
	David Owen, Penegoes.
Sir Aberteifi:	John D. Jones a'i deulu o Rosmaes, Llanilar; Thomas George a'i deulu
	o Gastell Newydd Emlyn; grŵp o ardal Llanwenog - Daniel Thomas a
	Thomas Thomas a'u teuluoedd; Sarah Jones; Gwenllian Jones; Elizabeth Watkins.
Sir Gaerfyrddin:	William Williams a John Rees a'i deulu o Lanllwni.
Sir Forgannwg:	Evan Roberts o Lansamlet.

Yn ôl y llythyr a anfonodd William a Margaret Bebb yn ôl i Gymru ym 1850 (NLW 6174D), roedd 12 o deuluoedd Cymreig yn byw yn y cyffiniau ac mae'n debyg bod y boblogaeth wedi cynyddu i 800 adeg cyhoeddi Hanes Cymry America ym 1872.

Ansawdd y tir oedd yn denu llawer i'r ardal. Dywedir mai dyna lle'r oedd y tir amaethyddol gorau yng ngogledd orllewin Ohio ac yn ôl R. D. Thomas roedd modd "prynu tiroedd coediog am bris cymhedrol oddeutu Van Wert" ddegawdau ar ôl i'r arloeswyr cyntaf symud i'r ardal.

Y Parch. Michael D. Jones o'r Bala oedd y cyntaf i bregethu yn Venedocia, ym mis Mehefin 1848. Sefydlwyd Eglwys Salem gan Y Parch. Howell Powell ym 1849 a'r adeg honno roedd 15 o aelodau: William a Margaret Bebb a'u tri phlentyn, Richard Jervis a'i wraig, Thomas Morris a'i wraig, David Owen a'i wraig, Edward J. Jones a'i wraig, Mrs. Richard Jones a David M. Jones. Codwyd y Capel cyntaf ym 1851/52 a bu'r Parch. Hugh Pugh yn gweinidogaethu yno rhwng 1854 ac 1868.
Ewch i ddarllen mwy am hanes cynnar yr Eglwys a'r gweinidogion yn Hanes Cymry America >>

Cynhelid yr holl wasanaethau trwy gyfrwng y Gymraeg tan i Eglwys Bresbyteraidd Venedocia gael ei sefydlu ym 1895 a chyhoeddwyd adroddiadau blynyddol Eglwys Salem yn Gymraeg tan 1917.

Y Presennol

Mae awyrgylch Gymreig Venedocia yn parhau hyd heddiw. Mae rhai o ddisgynyddion yr ymfudwyr yn ymdrechu i gynnal diwylliant Cymreig yr ardal. Maent yn dathlu Dydd Gŵyl Dewi a heb os, dyddiad pwysicaf y calendr o hyd yw'r Gymanfa Ganu flynyddol a gynhelir yn Eglwys Bresbyteraidd Salem.

Deunyddiau a ddigidwyd

NLW 6174D: Frondirion 21 - Llythyrau gan ymfudwyr o'r Unol Daleithiau
Llythyr dyddiedig 10 Hydref 1850 at Griffith Owen, Vaner, Llanelltyd, Dolgellau, E. W. Evans ac eraill yn ardal Dolgellau gan William a Margaret Bebb.

R. D. Thomas, Hanes Cymry America (Utica, 1872), t.122 - 123

The Annual Gymanfa Ganu: Salem Presbyterian Church
Venedocia (1984)
Rhaglen Saesneg >>

Gymanfa Ganu keeps heritage alive [Venedocia]
Toriad papur newydd (Saesneg) >>

Ceir disgrifiadau byr o Siroedd Van Wert a Putnam yn:

B. W. Chidlaw, Yr American (Llanfair, 1839), t.27

Llyfryddiaeth gyffredinol

Y Parch. J. P. Morgan, 'Early History of the Welsh Settlement in Van Wert County, Ohio', The Cambrian Cyfrol II, Rhif 1 (Ionawr/Chwefror 1882), tt. 1-5

R. Jervis, 'Adgofion am Ddechreuad Preswyliad y Cymry yn Venedocia, Van Wert Co., Ohio', Y Cyfaill (1894), tt.286-7 a tt.365-6

Dolenni

Gwefan Venedocia: http://www.venedocia.org/