Dolen i brif wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru Fersiwn i'w argraffuE N G L I S H
Ychwanegu hwn at Fy AlbwmYchwanegu hwn
at Fy Albwm


Cliciwch i weld map mwy

Cafwyd hyd i'r rhain wrth chwilio'n ddiweddar:

Chidlaw
mordaith
cyflogau
Canolfan Madog
rheilfordd

Hafan > Pobl > William Bebb

William Bebb (1802 - 1873)


Hanes cynnar

Ganed William Bebb ym mhentref Paddy's Run, Sir Butler, ar 8 Rhagfyr 1802, yr hynaf o dri phlentyn a aned i Edward Bebb a'i wraig Margaret. Roedd ei dad, Edward, yn un o'r fintai o Gymru a ymfudodd o Lanbryn-mair ym 1795, ac yn un o'r ymsefydlwyr cyntaf yn ardal Paddy's Run.

Nid oedd y tir i'r gorllewin o Afon Miami (Great Miami River) wedi ei arolygu ar y pryd, ac felly nid oedd ar werth i ymsefydlwyr. Bu'n rhaid i Edward Bebb, Ezekiel Hughes ac eraill wersylla gerllaw am tua 4 blynedd tan i'r tir ddod ar y farchnad. Pan ddaeth y cyfle, prynodd Edward Bebb hanner rhan o dir gan y Llywodraeth yn Dry Fork, Trefgordd Morgan, Sir Butler ac adeiladodd gaban pren arno. Yna, cychwynnodd ar daith yn ôl i Gymru i ymweld â'i hen gymdogaeth yn Llan-brynmair ac i chwilio am gymar.
Caban Edward a Margaret Bebb

Caban Edward a Margaret Bebb
Ar y ffordd, ymwelodd â'i ffrindiau yn Ebensburg, Sir Cambria, ac yno cyfarfu ar hap â Margaret Roberts Owen, ei gyn-gariad o Lanbryn-mair. Roedd hi newydd ymfudo i America gyda'i gŵr, Y Parchedig Owens, ond bu farw ef yn ystod y fordaith a phan ddaeth Edward Bebb ar ei thraws eto roedd hi'n aros gyda'i brawd, y Parch. George Roberts, un o'r fintai gyntaf a ymfudodd gydag ef ym 1795. Priodwyd Edward a Margaret ar 2 Chwefror 1802, gan deithio'n ôl i Dry Fork, Ohio i ddechrau teulu. Dywedir taw William oedd y plentyn gwyn cyntaf i'w eni i'r gorllewin o Afon Miami yn Sir Butler.

Gyrfa fel athro

Addysgwyd ef gartref gan ei fam, cyn mynychu'r ysgol leol am gyfnodau pan oedd tua 7 oed. Dechreuodd weithio fel athro pan oedd tua 20 oed. Bu'n athro yn ysgol North Bend am gyfnod, lle cyfarfu â Sarah Shuck (1806-1892), ei ddarpar wraig a oedd hefyd yn athrawes. Priodwyd y ddau ar 16 Hydref 1824, a chafwyd 3 phlentyn o'r briodas. Adeiladwyd ysgol newydd yn Paddy's Run ym 1826, a thybir taw William Bebb oedd athro cyntaf yr ysgol honno. Ddwy flynedd yn ddiweddarach agorodd William a'i wraig y 'Sycamore Grove School', ysgol breswyl i fechgyn mewn adeilad pren a adeiladwyd i'r pwrpas ar fferm ei dad. Roedd yn ysgol lwyddiannus iawn, yn denu disgyblion o Cincinnati a'r De, gyda llawer ohonynt yn datblygu'n bobl flaenllaw ym myd y gyfraith a gwleidyddiaeth.

Y Llywodraethwr William Bebb(Trwy ganiatâd The Ohio Historical Society)

Y Llywodraethwr William Bebb
(Trwy ganiatâd
The Ohio Historical Society)

Llywodraethwr Ohio

Tra'r oedd yn dysgu, astudiodd am y bar, gan lwyddo yn yr arholiadau ym mis Rhagfyr 1831. Yn dilyn hyn, caeodd yr ysgol i gychwyn ar yrfa gyfreithiol yn Hamilton, Ohio, a datblygodd yn aelod gweithgar o'r Chwigiaid. Cychwynnodd ei yrfa wleidyddol fel ymgyrchydd a chefnogwr i William Henry Harrison yn etholiad arlywyddol 1840. Ymhen dim, daeth Bebb yn ddigon blaenllaw i'r Chwigiaid ei enwebu'n ymgeisydd i fod yn Llywodraethwr Ohio ym 1846. Canolbwynt ei ymgyrch oedd bancio, trethi ac arian cyfredol, gwrthwynebu caethwasiaeth a hyrwyddo hawliau dynol. Mewn etholiad glos, llwyddodd Bebb i gipio'r sedd a daeth yn 19eg Llywodraethwr Ohio ar 12 Ragfyr 1846. Bu ei bolisïau economaidd yn llwyddiannus a pharchodd gais y Llywodraeth i godi milwyr ar gyfer y rhyfel ym Mecsico er ei fod, fel y mwyafrif o Chwigiaid y gogledd, yn gwrthwynebu'r ymgyrch oherwydd y cyswllt â chaethwasiaeth. Methodd yn ei ymgais i ddiddymu'r Cyfreithiau Duon (Black Laws).

Ni chafodd ei enwebu'n ymgeisydd ar gyfer ei ailethol, ac ni wnaeth ddal swydd etholedig wedyn. Er hynny, parhaodd ei ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth gan ddal nifer o swyddi yn y llywodraeth nes iddo ymddeol i'w fferm ger Rockford, Illinois. Yno, ym mis Mai 1857, saethodd a lladdodd ddyn a oedd yn rhan o ddathliadau priodas ei fab Michael drwy ddamwain, a safodd ei brawf am ddynladdiad mewn llys yn Swydd Winnebago ym mis Chwefror 1858, ond cafodd ei ddyfarnu'n ddieuog.

Ymddeoliad ac ymgais i sefydlu cymuned Gymreig yn Tennessee

Wedi ymddeol, parhaodd yn weithgar mewn nifer o brojectau. Gwasanaethodd fel arholwr yn y swyddfa bensiwn yn Washington yn ystod arlywyddiaeth Abraham Lincoln. Ym 1855 ymwelodd â Chymru, gan annog ei gefndryd, Samuel a Gruffydd Rhisiart Roberts a'u teuluoedd i'w gefnogi mewn menter i ymsefydlu mintai o Gymry yn nwyrain Tennesse ac adeiladu cymuned Gymreig yno. Symudodd gyda'i deulu i Knoxville yn 1860 er mwyn arolygu'r gwaith ymsefydlu ond oherwydd bygythiad y rhyfel, gwasgarwyd yr ymfudwyr a chynghorwyd Bebb i beidio â dychwelyd i Tennessee. Wedi'r rhyfel, dychwelodd ef a'i wraig i Illinois. Gwrthododd swydd fel rhaglaw'r Unol Daleithiau ym Moroco ym 1868, gan aros yn Rockford tan ei farw ar 23 Hydref 1873. Bu farw Sarah ei wraig ar 10 Ionawr 1892.

Mae'r tŷ pren a adeiladwyd gan ei rieni yn dal i fodoli heddiw ac fe'i cedwir fel adeilad hanesyddol, yn ganolbwynt y 'Pioneer Village', yng ngwarchodfa'r 'Governor Bebb MetroPark', sef parc 264 erw yn Sir Butler.

Deunyddiau a ddigidwyd

dogfen oNLW 13203D: Llythyrau at y Llywodraethwr William Bebb (1846-1848)



Gweinyddu